فیزیوتراپی زانو

فیزیوتراپی زانو بخش زیادی از فعالیت های مراکز فیزیوتراپی به خصوص مرکز فیزیوتراپی چیستا را به خود اختصاص می دهد. بزرگترین مفصل بدن انسان مفصل زانو می باشد. هرچند که ساختار مفصل زانو در انسان تا حدی ناپایدار می باشد اما این مفصل می بایست تمام وزن آدمی را هنگامی که وی ایستاده است تحمل کند. این فشار در هنگام راه رفتن و یا دویدن چند برابر می شود. در نتیجه مشکلات زانو از جمله مشکلات شایع در بین بیماری های ارتوپدی می باشد.

ساختار مفصل زانو

سه استخوان ران، درست نی و کشکک در ساختمان زانو نقش دارند. مفصل زانو توسط یک کپسول مفصلی و یا غشا زلاله ای و رباط ها احاطه می شود. مایع زلاله ای باعث کاهش اصطکاک در حرکت مفصل می شود و نیز به تغذیه غضروف های محاط شده کمک می کند. ۱  

رباط های زانو

رباط به نوار های محکم بافتی متصل کننده انتهای استخوان ها گویند. مفصل زانو دارای دو رباط مهم جانبی است. رباط های جانبی داخلی یا MCL

رباط های جانبی خارجی یا LCL

داخل مفصل زانو نیز دارای دو دسته رباط دیگر است

رباط های متقاطع جلویی یا ACL

رباط های متقاطه پشتی یا ACL

رباط های کولترال یا جانبی حرکت جانبی زانو را مهار کرده و رباط های صلیبی قدامی و خلفی ( یعنی جلویی و عقبی) ، حرکت عقب به جلوی زانو را مهار می کنند.  حال اگر شما شنیده باشید که فلان ورزشکار رباط صلیبی پاره کرده است متوجه خواهید شد که وی دقیقا به چه مشکلی دجار شده است.

ساختار مفصل زانو

منیسک زانو چیست

احتمالا تا به حال بسیار شنیده اید که یک فرد مشکل منیسک دارد یا یک ورزشکار منیسک پاره کرده است. اما این عارضه دقیقا چیست؟ فیزیوتراپی زانو در این فرد چگونه است؟

منیسک یک ساختار است که میان درشت نی و ران قرار گرفته است که گاهی به آن غضروف زانو نیز می گویند اما در واقع مینیسک با غضروف مفصلی متفاوت است.

منیسک در زانو دو کارکرد بسیار مهم دارد
  1. منیسک زانو مانند یک پد ضربه گیر در زانو عمل می کند و نیروی وارده از سوی وزن بدن را در مفصل زانو در سطح وسیعتری پخش می کند.
  2. به رباط های اطراف زانو کمک می کند تا ساختار زانو را پایدار تر حفظ کنند.

زانو دارای بخش های دیگری نیز می باشد زیرا ساختار پیچیده ای دارد اما بخش های مذکور در بالا مهمترین قسمت های زانو در بدن انسان هستند.  حال به بررسی ارتروز زانو میپردازیم.

آرتروز زانو

آرتروز زانو از جمله مهمترین عوامل در ایجاد درد در ناحیه زانوی افراد بالای چهل سال است. این بیماری شایعترین بیماری در میان مشکلات مفصلی در بین تمامی مفاصل بدن می باشد. در این میان میزان ابتلای بانوان از آقایان بسیار بیشتر است. این یک بیماری پیشرونده می باشد و از آن با عناوینی مانند استیوارتریت و استیوآرتروز نیز نام برده میشود. در جامعه ما به تخریب های پیش رونده آرتروز گویند. پس هنگامی که می شنویم که یک فرد دچار آرتروز شده است باید بدانیم که وی مبتلا به عارضه ای شده است که پیشرونده است. پیشرونده یعنی اینکه مشکل وی در طول زمان بیشتر و بیشتر می گردد و تخریب مفصل به عنوان مثال با گذر زمان افزایش می یابد. این افراد نیاز بسیاری به فیزیوتراپی زانو و یا کار با یک فیزیوتراپیست دارند. زیرا فیزیوتراپی در این افراد می تواند مانع از تشدید مشکل آنها گردد. آرتروز در افراد می تواند با افزایش سن، ژنتیک فرد، نوع حرفه وی ، چاقی , عوامل هورمونی و بسیاری عوامل دیگر افزایش یابد.

آرتروز زانو

مهمترین مشخصه آرتروز در فیزیوتراپی زانو، تخریب تدریجی غضروف مفصلی است. قسمت دو انتهای هر استخوان، از غضروف که بافتی است انعطاف‌پذیر ساخته شده‌است. با شروع بیماری آرتروز زانو، غضروف انتهای تحتانی استخوان فمور (ران) و غضروف قسمت فوقانی استخوان درشت‌نی به تدریج دچار تغییرات تخریبی (دژنراتیو) می‌گردد. به همین ترتیب درگیری و آسیب غضروف کشکک به آرتروز این ناحیه منجر می‌شود؛ بنابراین آرتروز مفصل زانو در دو ناحیه تیبیوفمورال (مفصلی که بین استخوان ران و ساق ایجاد می‌شود) و مفصل کشککی-رانی می‌تواند ایجاد شود.

علت اصلی تخریب غضروفی زانو کاهش و یا عدم وجود رگ های خونی ناحیه جهت تغذیه آن بخش می باشد.

چه عواملی موجب ایجاد آرتروز زانو می شوند و فیزیوتراپی زانو بر چه عواملی تاکید دارد؟

  1. ضربه دیدن مفصل
  2. نرم شدن غضروف زیر کشکک
  3. شکستگی ها و در رفتگی های درون مفصل
  4. وجود بیماری های مختلف در مفصل مانند ابتلا به لبماری عفونی در مفصل
  5. تغییر شکل ها در مفصل زانو مانند پای پرانتزی یا پای ضربدری ، خم شدن مفصل زانو، حرکت بیش از حد مفصل زانو به سمت عقب و چند مورد دیگر
  6. افزایش استرس بر روی نفصل زانو که می تواند ناشی از شیوه زندگی روزمره فرد باشد مانند چهار زانو نشستن، دو زانو نشستن، استفاده بیش از حد و یا طولانی مدت از توالت (غیر فرنگی) ، بالا و پایین رفتن از پله ها و یا سطوح شیب دار بسیار (ورزشکاران بسیاری در معرض آرتروز زانو هستند، ورزشکاران رشته های کوهنوردی ، سنگ نوردی، والیبال و بسکتبال زیرا در این ورزش ها فشار بسیاری بر روی مفصل زانوی ورزشکاران وارد می آید)
  7. شغل و حرفه افراد نیز می تواند در ابتلا به بیماری مفصل زانو یا آرتروز دخیل باشد برای مثال رانندگان بسیار با این عارضه دست در گریبان هستند.
  8. چاقی
  9. عوامل ژنتیک
  10. کیست منیسک
  11. منیسک دیسکی شکل
  12. ضعف عضلات ناحیه زانو

علایم و نشانه های ابتلا به آرتروز زانو

دردی که با پیشرفت بیماری در فرد مبتلا افزایش می یابد

  • تغییر وضعیت اجرای زانو مانند التهاب
  • خشک شدن مفصل زانوی فرد
  • کاهش دامنه حرکتی زانو که این امر در موارد پیشرفت آرتروز زانو بسیار تشدید می گردد
  • تغییر فرم پاهای فرد که در مورد آرتروز بیشتر به شکل پای پرانتزی شکل می گیرد
فیزیوتراپی زانو

درمان آرتروز زانو

مهتمرین عامل در درمان یا بهبود آرتروز زانو کنترل وزن و نیز تقویت عضلات درگیر در ناحیه زانو می باشد. برای تقویت عضلات ناحیه فیزیوتراپیست می تواند کمک شایان توجهی به فرد مبتلا به آرتروز زانو بکند. درمان های دارویی عموما برای کاهش حس درد در فرد تحت نظر پزشک متخصص در کنار فیزیوتراپی کناسب تجویز می گردد. فرد مبتلا به این عارضه ناگزیر است تا فعالیت روزمره خود را کنترل کند. برای مثال بالا رفتن از شیب های تند مانند کوهنوردی برای وی قدغن می گردد. به جای پله می بایست از آسانسور استفاده کند. نگه داشتن زانو در وضعیت ثابت برای وی کاملا قدغن است. وی می بایست از چهارزانو و یا دو زانو نشستن پرهیز کند اما از طرفی دیگر می بایست زانوی خود را تخت کنترل حرکت دهد. با توجه به اینکه غضروف فاقد عروق خونی است، حرکات طبیعی نقش بسزایی در تغذیه غضروف دارد. تنظیم یک برنامه درمانی برای بیمار توسط فیزیوتراپیست به خصوص در مواردی که بیماری شدت یافته و احتمال زمین گیر شدن وجود بسیار اهمیت دارد. بهتر است در موارد تشدید بیماری، تنظیم برنامه درمانی در ارتباط با محیط فرد صورت گیرد، مسائلی ازقبیل استفاده از تخت، تنظیم ارتفاع تخت با توجه به قد فرد و به ویژه آموزش استفاده از وسایل کمکی همانند عصا و واکر. مثلاً تنظیم ارتفاع واکر با توجه به قد فرد در بسیاری از موارد، راه رفتن بیمار را تسهیل می‌کند. مرکز فیزیوتراپی چیستا آماده ارایه تمامی این خدمات به بیماران مبتلا به آرتروز زانو می باشد. عمل جراحی زانو صرفا در موارد خاص و تحت تجویز پزشک متخصص لزوم یافته و صورت می پذیرد.

خالی کردن زانو چیست؟

خالی کردن زانو یک پدیده ناشی از ضعف اندام های بدن است. خالی کردن زانو، معمولا به علت مهار و ضعف زیاد عضله ی چهار سر رانی، آسیب رباط صلیبی قدامی و برخی اختلالات عضلانی_اسکلتی دیگر است. اگر این پدیده در روز به تعداد زیاد اتفاق بیفتد می بایست فرد تحت درمان قرار گیرد. اگر آسیب مثلا از رباط صلیبی باشد ممکن است کار تا عمل جراحی نیز پیش برود. اما در اغلب موارد چاره کار انجام فیزیوتراپی می باشد.