فیزیوتراپی قفسه سینه چیست؟

تنفس نقش پررنگی در حیات و کارکرد بدن دارد . گاهی اوقات مشکلاتی مانند بیماری های تنفسی و قلبی باعث می شود تا فرد در تنفس دچار اشکال گردد. لذا برای رفع این مشکلات مراقبت های درمانی مختلفی انجام می گیرد که یکی از مهمترین اقدامات فیزیوتراپی قفسه سینه است که به منظور بهبود تنفس و پاکسازی مجاری هوایی مورد استفاده قرار می گیرد.

این روش فیزیوتراپی شامل اقداماتی است که برای درمان بیماران گروه های مختلف سنی مبتلا به مشکلات تنفسی انجام میگیرد. اهداف فیزیوتراپی تنفسی شامل جلوگیری از بسته شدن راههای تنفسی و جلوگیری از تجمع ترشحاتی است که منجر به ایجاد اختلال در انتقال طبیعی تنفس و اکسیژن می شود می شود.

تکنیک‌های فیزیوتراپی قفسه سینه کدامند؟

تکنیک های فیزیوتراپی قفسه سینه شامل مراحل مختلفی از جمله ارزیابی وضعیت بیمار و تکنیک های بالینی می گردد. در ارزیابی‌های اولیه اغلب درمانگر تاریخچه ی بیماری را بررسی کرده و سپس به معاینه سیستم های مختلف بدن وی مانند معاینه سیستم قلبی- عروقی و سیستم عصبی و سیستم اعصاب خودمختار بیمار می پردازد.

در این مرحله مواردی مثل ظاهر کلی بیمار، شکل و ابعاد قفسه سینه الگوی تنفسی و قرینگی حرکت قفسه سینه و نیز سلامت اعصاب منشعب به سیستم ریوی و تنفسی ارزیابی می شود. در مرحله بعد، لمس قفسه سینه انجام می شود که لرزش های مختلف در هنگام تنفس و صحبت و سرفه فرد بررسی خواهد شد. تکنیک های درمانی شامل آموزش تمرینات تنفسی وآموزش تنفس دیافراگمی و نیز قرار دادن بیمار در وضعیتهای مناسب برای تخلیه  ترشحات انجام می گیرد.

 درمانهای دستی نیز به منظور بهبود تنفس و تخلیه ی ترشحات برای افزایش حجم قفسه سینه صورت می پذیرد.

انواع روش‌های فیزیوتراپی قفسه سینه

روش های موثر در فیزیوتراپی قفسه سینه شامل تمرینات و درمانهای دستی است. تمرینات در جهت بهبود الگوی تنفسی افزایش حجم قفسه سینه تحریک سرفه است، قدم اول آموزش تنفس صحیح به بیمار می باشد که در این مرحله انواع تنفس های دیافراگمی، تنفس های عمیق و نوع صحیح دم و بازدم به بیمار آموزش داده می شود. مرحله بعدی درمانهای دستی است که با تکنیک‌های مثل کاپینگ پرکاشن ویبریشن شیپینگ انجام می شود در این مرحله بیمار در وضعیت های مختلفی قرار گرفته و در آن وضعیت درمان دستی انجام می شود در این مرحله تخلیه ترشحات صورت گرفته و سپس از بیمار می ‌خواهیم که با سرفه ترشحات را خارج کند. این تکنیک تخلیه وضعیتی نام دارد که با تکنیک ترشح حرکت داده شده و با وضعیت های مختلف و سرفه یا دستگاه ساکشن خارج می شود.

استاندارد فیزیوتراپی قفسه سینه

استاندارد در فیزیوتراپی قفسه سینه به این صورت است که ابتدا پزشک از بخش فیزیوتراپی درخواست انجام فیزیوتراپی قفسه سینه را کرده و سپس با توجه به نظر و تشخیص پزشک معالج، فیزیوتراپیست بیمار را ارزیابی کرده و درمان مخصوص به آن را انتخاب می کند. در ابتدا فیزیوتراپیست با بیمار مصاحبه کرده و تاریخچه ی بیماری و همچنین تاریخچه فامیلی وی را  مورد بررسی قرار می دهد. پس از آن معاینات بالینی توسط فیزیوتراپیست انجام گرفته و در صورتیکه بیمار کاندید انجام فیزیوتراپی قفسه سینه باشد فرایند فیزیوتراپی برای وی آغاز می گردد.

انواع کاربرد فیزیوتراپی قفسه سینه

فیزیوتراپی قفسه سینه در بین بیمارانی که بیماری های حاد و مزمن تنفسی دارند کارایی دارد. زیرا این افراد مشکلاتی مانند تخلیه نشدن ترشحات و محدودیت تنفسی را تجربه می کنند. همچنین فیزیوتراپی قفسه سینه  در بیماران دارای مشکل در تخلیه ترشحات و بیماران دارای مشکلات عصبی عضلانی نیز استفاده می شود. گاهی اوقات بعد از جراحیهای مثل جراحیهای ارگان های داخلی بدن مثل جراحی جدار شکم یا رحم و یا جراحی های ستون فقرات فیزیوتراپی قفسه سینه بسیار کارآمد است.

بیمارانی که دارای مشکلات بدخیمی مثل انواع تومورهای ریوی هستند به صورت مادام العمر مجبور به انجام فیزیوتراپی قفسه سینه می باشند. دسته دیگر از بیماران دارای عفونت ها و بیماری های مزمن و محدود کننده ریوی مثل بیماریهای انسدادی مزمن ریوی که شامل برونشیت مزمن، آمفیزم، آسم،  برونشکتازی و سیستیک فایبروزیس و بیماری عفونی پنومونی هستند.

ساکشن کردن در فیزیوتراپی قفسه سینه

یکی از مشکلاتی که برای افراد بستری و یا بیهوش در بیمارستان به وجود می آید انباشته شدن ترشحات به مدت طولانی در داخل ریه می باشد چون بیمار به دستگاه تنفس مصنوعی وصل بوده و معمولاً قادر به انجام تنفس خود به خودی نیست لذا ترشحات در داخل ریه زیاد شده و غلیظ و چسبنده می شوند. هنگامی اگر این ترشحات تخلیه نشوند محل مناسبی برای ایجاد عفونت در داخل بدن بیمار به وجود می آید و علاوه بر مشکلات ناشی از عفونت به بافت ریه هم آسیب زده می شود. همچنین انباشته شدن ترشح و عفونت حجم تنفسی را تا میزان زیادی کم میکند و بیمار را کاملا دستگاه تنفس مصنوعی وابسته می کند

Chest Physiotherapy

محیط های درمانی مورد استفاده در فیزیوتراپی قفسه سینه

فیزیوتراپی قفسه سینه در مراکز مختلفی که شامل محیط درمانی و مراقبتی و نیز منزل (فیزیوتراپی در منزل) قابل انجام است در بیمارستان ها معمولا محل ارائه خدمات فیزیوتراپی قفسه سینه دو بخش است بخش بستری و بخش سرپایی .بخش بستری شامل بخش مراقبت های ویژه و بخش مراقبت های پس از جراحی می باشد که در این بخش ها فرد به علت بیهوشی یا عدم توانایی در انجام تنفس خود به خودی و اتصال دستگاه مصنوعی تنفس و یا افزایش ترشحات داخل ریه و کم شدن حجم تنفسی نیازمند خدمات فیزیوتراپی قفسه سینه می باشد .بخش سرپایی نیز شامل مراکز توانبخشی و بازآموزی تنفسی و قلبی عروقی می باشد که بیشتر افراد با هدف افزایش حجم تنفسی و یادگیری تمرینات تنفسی و همچنین بالا بردن سطح کیفیت زندگی مراجعه می کنند. مراکز درمانی مراقبتی طولانی‌ مدت مثل آسایشگاه ها نیز نیازمند خدمات فیزیوتراپی می باشند. همچنین فیزیوتراپی در منزل قابل انجام است.

اصول فیزیوتراپی تنفسی چیست؟

فیزیوتراپی تنفسی یا فیزیوتراپی قفسه سینه شامل اقداماتی است از روشها و تکنیکهای مختلف در جهت بالابردن سطح تنفسی بیمار و افزایش حجم تنفسی سینه و افزایش قدرت عضلات تنفسی و تخلیه ترشحات استفاده می شود .دستورات اولیه برای انجام فیزیوتراپی تنفسی از سمت و پزشک معالج می باشد که با توجه به مشکلات بیمار به بخش فیزیوتراپی ارجاع داده می شود. در این مرحله با ارزیابی دقیق بیمار اقدامات لازم برای وی انجام گرفته و اهدافی مثل تخلیه ترشحات، آموزش انواع تکنیک ها و تصحیح الگوی تنفسی بیمار در فیزیوتراپی دنبال می‌شود در بیماران بستری که از طرف پزشک ارجاع داده می شوند، پس از ارزیابی صحیح ،اهدفی مثل بهبود کارایی سیستم تنفسی و تلاش در جهت مستقل شدن بیمار از دستگاه تنفس مصنوعی همچنین ایجاد و آموزش سرفه ارادی در بیمار برای تحریک تخلیه ترشحات، دنبال می شود.

فیزیوتراپی قفسه سینه
Three month baby girl is receiving chest massage from a female massage therapist

انواع فیزیوتراپی تنفسی در نوزادان

فیزیوتراپی تنفسی در کودکان نقش عمده ای در بهبود دارد. فیزیوتراپی تنفسی در کودکانی استفاده می‌شود که دارای بیماری‌های مادرزادی مثل سیستیک فیبروزیس و یا مشکلات ساختاری ریوی می باشند. فیزیوتراپی تنفسی در کودکان توسط فیزیوتراپیست با توجه به مشکل بیمار انجام می شود و دو روشی که در این نوع فیزیوتراپی قفسه سینه کاربرد دارد عبارتند از روش موقعیتی و ضربه زدن . روش اولیه یا روش موقعیتی کودک در وضعیت مناسب برای تخلیه ترشحات قرار گرفته و با تحریک و ایجاد سرفه سعی در تخلیه ترشحات کودک داریم که در این تکنیک جاذبه نقش عمده ای دارد و به خروج ترشحات کمک می کند. روش ثانویه یا روش ضربه زدن، روشی است که در آن فیزیوتراپیست و یا والدین کودک پس از آموزش لازم ، به ناحیه هایی از ریه که دارای ترشحات هستند با روش مناسب که همان روش فنجانی و برای کودکان کوچکتر روش ۲ انگشتی است.

آموزش فیزیوتراپی تنفسی در کودکان

معمولا چون مشکلات تنفسی کودکان به صورت مادرزادی می باشد لذا مشکل بیشترحالت مزمن پیدا کرده درنتیجه پاکسازی راه‌های هوایی در کودکان بسیار نقش عمده ای را ایفا می کند.فیزیوتراپی قفسه سینه با هدف تخلیه راههای هوایی، کنده شدن ترشحات چسبیده و غلیظ به دیواره ریه و همچنین بهبود ظرفیت تنفسی و آموزش سرفه ارادی برای تخلیه ترشحات در کودکان انجام میشود .در کودکان به علت همکاری کم و مزمن بودن بیماری های تنفسی ، الگوی تنفسی به هم میریزد و در نتیجه ی آن وضعیت ستون فقرات و پاسچر طرف فرد تحت تاثیر قرار گرفته و به دنبال آن حجم قفسه سینه کم می شود که نتیجه آن کاهش ظرفیت تنفسی کودک است.لذا اصلاح الگوی تنفسی و اصلاح پاسچر کودک در پروسه فیزیوتراپی بسیار اهمیت دارد. همچنین آموزش والدین کودک از اهمیت ویزه ای برخوردار است.

فیزیوتراپی قفسه سینه معمولا در کودکانی که دچار مشکلات مادرزادی مثل سیستیک فایبروزیس، کودکان نارس و کودکان متصل به دستگاه مصنوعی تنفسی و کودکانی که مورد عمل جراحی قرار گرفتند انجام میشود. گاهی اوقات کودکان در دستگاهای تنفس مصنوعی هستند در زمانی که در محل جداسازی از دستگاه قرار میگیرند نیز باید آموزش‌های لازم و اقدامات لازم را در جهت جدا سازی موفق را دریافت کند در این پروسه اقدامات انجام شده عبارتند از ایجاد تهویه و تبادل گازی مناسب به صورتی که اکسیژن دریافتی برای تنفس فرد به حد کافی باشد جلوگیری از انباشته شدن ترشحات در داخل ریه جلوگیری از چسبیده شدن ترشحات به دیواره ریه و کمک به جداسازی کودک از دستگاه تنفس مصنوعی می باشد .

فیزیوتراپی تنفسی در منزل

فیزیوتراپی تنفسی در منزل معمولا در بیمارانی که به هر علت قادر به ترک منزل و مراجعه به مراکز مرتبط نیستند، انجام می شود. اقدامات فیزیوتراپی در منزل به صورت عمده با هدف تخلیه ترشحات و تصحیح الگوی تنفسی بیمار انجام می شود. معمولا بیماران در منزل پس از جراحی ها و بستری های طولانی مدت شروع به انجام فیزیوتراپی قفسه سینه می کنند که در این مرحله چون بیمار فعالیت لازم را ندارد، ترشحات غلیظ و چسبناک شده و مستعد ایجاد عفونت می شوند. لذا جلوگیری از ایجاد عفونت و مشکلات ثانویه اقدامی است که در فیزیوتراپی منزل با تکنیک های دستی فیزیوتراپی و تخلیه ای وضعیتی قابل انجام می باشدو مرحاه ی بعدی با آموزش تمرینات تنفسی به بیمار، سعی در افزایش حجم و ظرفیت تنفسی وجود دارد.